صنعت پالایش ایران در سالهای اخیر، با چالشهای بیسابقهای روبهرو بوده است، از تحریمهای فلجکننده تا حملات نظامی که زیرساختهای حیاتی را هدف گرفت، اما هیچ کدام از آن¬ها نتوانست این صنعت را از رسالتش دور کند. پالایشگاه نفت تهران، به عنوان یکی از قدیمیترین و مهمترین تأسیسات پالایشی کشور، روایتی متفاوت از تابآوری و پیشرفت را رقم زده است. این پالایشگاه با ظرفیت پالایش ۲۵۰ هزار بشکه نفت خام در روز، سهم حدود ۱۴ درصدی در ظرفیت پالایش ملی دارد و نقش کلیدی در تأمین انرژی مناطق مرکزی، شمالی و شمال شرقی کشور ایفا میکند.
پروژه کیفیسازی بنزین یورو ۵
در قلب تحولات پالایشگاه تهران، پروژه عظیم کیفیسازی بنزین با استاندارد یورو ۵ قرار دارد. این طرح که از سال ۱۴۰۰ آغاز شده، با سرمایهگذاری بیش از ۳۵۰ میلیون یورویی در حال اجراست و پیشبینی میشود در سال ۱۴۰۵ به بهرهبرداری برسد. هسته اصلی این پروژه، احداث واحد تبدیل کاتالیستی مداوم (CCR) با ظرفیت حدود ۱۴ هزار بشکه در روز است که بنزین تولیدی را به عدد اکتان ۹۱ و استاندارد یورو ۵ ارتقا میدهد. و با احداث واحد تصفیه نفتای سنگین به ظرفیت ۱۶ هزار بشکه در روز، میزان گوگرد از ۱۲۰۰ به کمتر از نیم ppm کاهش می یابد و همچنین با احداث واحد BSU میزان بنزن در بنزین نهایی به کمتر از یک درصد حجمی کاهش مییابد.
این پروژه علاوه بر افزایش کیفیت، ظرفیت تولید بنزین را از ۶.۵ میلیون لیتر به ۸ میلیون لیتر در روز افزایش خواهد داد و از خامفروشی نفتا جلوگیری میکند. با وجود چالشهای ناشی از نوسانات ارزی، تغییر تعرفههای گمرکی و محدودیتهای تحریمی، این پروژه با حمایت هیئت مدیره و تأمین نقدینگی لازم، در مسیر تکمیل قرار دارد.
حرکت به سوی انرژیهای تجدیدپذیر
پالایشگاه تهران در گامی فراتر از سوختهای فسیلی، به سمت تولید انرژی پاک گام برداشته است. این مجموعه با امضای قراردادی با سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق (ساتبا)، طرح احداث ۵۰۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی را در چهار منطقه مختلف (سه نقطه در اطراف تهران و یک نقطه در یزد) در دستور کار دارد. ارزش این پروژه ۲۵۰ میلیون دلار برآورد شده و پیشبینی میشود ظرف دو سال به بهرهبرداری برسد. جالب اینکه پالایشگاه تهران هماکنون به خودکفایی کامل در تأمین برق مصرفی خود دست یافته و حتی آمادگی دارد در شرایط اضطراری، برق مازاد خود را به شبکه سراسری تزریق کند.
همچنین پالایشگاه تهران که روزانه به حدود ۳۲ هزار مترمکعب آب نیاز دارد، با اجرای طرح تصفیهخانه ی فاضلاب، گام مهمی در مدیریت منابع آبی برداشته است. فاز نخست این پروژه با جایگزینی روزانه ۱۵ تا ۲۰ هزار مترمکعب آب تصفیهشده به جای آب شرب، عملاً اجرایی شده است. این طرح که با همکاری شرکت آب و فاضلاب جنوب تهران اجرا میشود، ضمن تأمین پایدار آب مورد نیاز پالایشگاه، زمینهساز توسعه صنایع پاییندستی را نیز فراهم خواهد کرد.
تولید حداکثری در شرایط بحرانی
علیرغم حملات هوایی به تأسیسات نفتی و بمباران مخازن سوخت، پالایشگاه تهران با مدیریت بحران و حضور شبانهروزی کارکنان، اجازه نداد چراغ تولید خاموش شود. شانهساز، معاون تولید شرکت پالایش نفت تهران، تأکید دارد که پالایشگاه در حال حاضر در سرویس عملیاتی می باشد و بیش از ۴۸ درصد از سوخت هواپیمایی کشور را تأمین میکند، که نشان از جایگاه راهبردی آن در امنیت انرژی کشور دارد.
چشمانداز آینده؛ پالایشگاه نفت تهران در افق ۵ ساله
پالایشگاه تهران با برنامههای توسعهای جامع، خود را برای تحولی بزرگ آماده میکند. سرمایهگذاری ۳.۵ میلیارد دلاری در پروژههای کیفیسازی، تکمیل زنجیره ارزش از طریق مشارکت ۵۲ درصدی در پتروشیمی شازند اراک و حرکت به سمت پتروپالایشگاه شدن، از جمله راهبردهای کلان این مجموعه است. همچنین تولید هگزان صنعتی با ظرفیت ۲ هزار بشکه در روز و شیرینسازی نفت ، از دیگر پروژههای در دست اجراست.
با اجرای کامل این طرحها، نه تنها وابستگی کشور به واردات فرآوردههای استراتژیک از بین میرود، بلکه ایران به صادرکننده فرآوردههای با ارزشافزوده در منطقه تبدیل خواهد شد. آنچه امروز در پالایشگاه تهران میگذرد، نماد تحولی بزرگ در صنعت نفت ایران است؛ تحولی که در آن، هم تولید حفظ میشود، هم کیفیت ارتقا مییابد و هم افقهای جدیدی در صنعت نفت باز خواهد شد.
