در همین راستا، با محمدعلی هاشمی، رئیس برنامهریزی، کنترل و روشهای نت و مدیریت داراییهای فیزیکی و نماینده مدیرعامل در سیستم مدیریت دارایی شرکت پالایش نفت تهران، به گفتوگو نشستهایم.شرح این گفت گو از نگاه گرامیتان می گذرد:
۱- با توجه به قدمت ادوات و تجهیزات پالایشگاه تهران، برنامهریزی برای بهسازی، نوسازی و بازسازی تأسیسات بر چه مبنا و اولویتهایی انجام میشود و چه شاخصهایی در این فرآیند نقش تعیینکننده دارند؟
در شرایط حاضر مبنای بهسازی، نوسازی و بازسازی تجهیزات پالایشگاه، صدور دستور کار، TSR یا تعریف پروژه توسط واحدهای مرتبط است. در این خصوص کارشناسان و مسئولین ذیربط با آگاهی از شرایط عملیاتی، مخاطرات ایمنی، جنبههای زیستمحیطی و فرصتهای ارتقای کیفی یا کمی نسبت به تعریف برنامههای بهبود اقدام مینمایند و مسئولین ارشد با بررسی موارد و در نظر گرفتن سایر عوامل محیطی در صورت صلاحدید اجرای طرحهای مورد نظر را جهت پیگیری و تخصیص منابع تصویب مینمایند.
در این ارتباط رویکرد جدید شرکت برای انتخاب و اولویتبندی طرحهای بهسازی، نوسازی و بازسازی، در چارچوب سیستم مدیریت دارایی تعریف شده و در حال پیادهسازی است. این رویکرد بر پایه یکپارچگی اطلاعات محیط داخلی و بیرونی و توجه به درجه اهمیت داراییها استوار شده است و در صورت پیادهسازی با در نظر گرفتن چرخه عمر فرایندها و تجهیزات کلیدی، یک ساختار تصمیمسازی مبتنی بر ریسک، هزینه و بازدهی در اختیار مدیران و مسئولین شرکت قرار میدهد. شاخصهایی نظیر MTBF، MTTR، دسترس پذیری، نرخ خرابی، هزینه نگهداشت، ریسک بهرهبرداری، سودآوری، تعداد توقفات اضطراری و درصد دستور کارهای اضطراری از جمله شاخصهای مهم و تاثیرگذار برای تصمیمگیری محسوب میشوند.
۲- مدیریت داراییهای فیزیکی چگونه به افزایش قابلیت اطمینان تجهیزات، کاهش توقفهای ناخواسته و تضمین تولید پایدار در پالایشگاه کمک میکند؟
بخش جدایی ناپذیر تمامی سیستمهای مدیریتی نوین، الزام به بهبود مستمر و تعهد به تخصیص منابع جهت اقدامات بهبود است. در عمل مدیران ارشد شرکت با تعریف و تدوین چشم انداز، خط مشی، استراتژی، اهداف، برنامههای بهبود و تخصیص منابع ضمن پایش مدوام تغییرات و نتایج کسب شده، شرکتها را در مسیر مطلوب مورد نظر هدایت میکنند. در این ارتباط چشم انداز و اهداف سیستم مدیریت دارایی بر پایه بهبود بازدهی داراییها و سودآوری پایدار شرکتها همگام با ارتقای قابلیت اطمینان و دسترس پذیری تجهیزات و فرایندهای بارز بنا میشود و میبایست به نتایج ملموسی در این حوزهها دست یابد.
مطابق سیستم مدیریت دارایی ISO55001(۲۰۲۴) ، کلیه داراییها و فرایندهای بارز شناسایی شده و فرصتهای ارتقا یا کاهش ریسک عملیاتی آنها با در نظر گرفتن بازده سرمایهگذاری، هزینه، زمان، الزامات HSE و سایر پیامدهای احتمالی ارزیابی میشوند تا فرصتهای واقعی بصورت اولویتبندی شده در اختیار مدیران و مسئولین ذیربط قرار گیرند. بهینهسازی برنامههای نگهداشت پیشگیرانه و پیشبینانه، نوسازی، بازسازی و جایگزینی از رویکردهای معمول در این سیستم مدیریتی میباشند.
۳- اجرای تعمیرات اساسی و پروژههای بازسازی در پالایشگاهی که بهصورت مستمر در حال تولید است، چه پیچیدگیهایی دارد و برای حفظ همزمان ایمنی، کیفیت و تداوم تولید چه تمهیداتی اندیشیده میشود؟
فرایند تعمیرات اساسی یا اجرای پروژههای بازسازی و نوسازی بزرگ در واحدهای عملیاتی با توجه به محدودیت زمانی، تراکم بالای نیروی انسانی، تنوع و پیچیدگی زیاد کارها و همزمانی فعالیت دو یا بیشتر گروه کاری مجزا در یک ناحیه مشخص، در کنار ضرورت پایبندی به الزامات HSE مشتمل بر مخاطرات شغلی و آلایندهای زیست محیطی نیازمند شناخت کامل کارها، زمانبندی، برنامهریزی و پایش مداوم اقدامات و موانع کاری است. به همین لحاظ از ماهها و گاهی سالها قبل از آغاز تعمیرات اساسی یا انجام پروژهها، فهرست کارهای مورد نظر اعم فعالیتهای پیشگیرانه، پیشبینانه، اقدامات اصلاحی، طرح های توسعه و پروژهها استخراج شده و با همکاری کارشناسان ذیربط از ادارات مختلف، برنامه زمانی و منابع مورد نیاز اعم از نیروی انسانی با تخصصهای مورد نظر، تجهیزات، ابزارآلات و لوازم یدکی مشخص میشوند. در ادامه با در نظر گرفتن محدودیتهای زمانی و منابع در دسترس با هدف کاهش مسیر بحرانی و بهینهسازی منابع مورد نیاز، اقدامات لازم برای ایجاد توازن و تعادل بین فعالیتها و جنبههای مختلف کار صورت میگیرد.
نکته کلیدی در فرایند تعمیرات اساسی یا اجرای پروژهها، برنامه ریزی منسجم و یکپارچه و ایجاد هماهنگی بین تمام گروههای کاری از ادارات و دوایر مختلف به ویژه نگهداری و تعمیرات، بهره برداری، HSE، خدمات فنی و مهندسی، بازرگانی، منابع انسانی، منابع مالی، حراست و روابط عمومی است. این ادارات بصورت مستقیم یا غیر مستقیم در اجرای کار، رعایت الزامات HSE، تامین منابع و تسهیلات مورد نیاز، رعایت زمانبندی فعالیتها و حفظ امنیت محیطی نقش ایفا مینمایند و هر گونه بی نظمی یا کوتاهی احتمالی میتواند به بروز حادثه، کاهش کیفیت کار، افزایش زمان و اتلاف منابع منجر شود.
۴- یکی از مهمترین ارکان موفقیت برنامههای تعمیراتی، مشارکت و هماهنگی میان واحدهای مختلف است. این همافزایی در پالایشگاه تهران چگونه شکل میگیرد و چه نقشی در اجرای موفق پروژههای بهسازی دارد؟
در فرایند تعمیرات اساسی یا اجرای پروژههای بزرگ، در فاز شناخت کار، ماهها قبل از آغاز فعالیت اجرایی همگام با آگاهی از جزئیات منابع و تسهیلات مورد نیاز و برنامهریزی برای اجرای فعالیتهای دارای پیشنیاز، فعالیتهای همزمان و فواصل زمانی بین برخی اقدامات، ارتباطات و هماهنگیهای لازم شناسایی شده و با تشکیل تیمهای تخصصی و کارگروههای مختلف بین ادارهای، تنظیم چک لیست و برگزاری جلسههای متعدد از ایجاد آمادگیهای لازم برای شروع کار، تداوم فعالیتها و خاتمه کار در زمان مقرر اطمینان ایجاد میشود. در این موارد پایش اقدامات و جلسههای هماهنگی بصورت روزانه و هفتگی تا پایان اجرای طرح یا فعالیت تعمیراتی ادامه مییابند و مشکلات و موانع یا پیشنهادات تغییر در برنامه با مشارکت مدیران و ادارات ذیربط پیگیری میشوند. در عمل بدون این هماهنگیها، انجام تعمیرات اساسی یک واحد عملیاتی یا پروژه میسر نخواهد بود.
۵ – در جریان جنگ رمضان ( جنگ ۴۰ روزه)، اگرچه پالایشگاه تهران هیچ آسیبی متحمل نشد، اما کارکنان با حضور مسئولانه و تلاش شبانهروزی، نقش مهمی در حفظ پایداری تولید ایفا کردند. این تجربه چه درسهایی برای ارتقای برنامههای نگهداشت، آمادگی عملیاتی و مدیریت داراییهای فیزیکی به همراه داشت؟
بدون تردید مدیریت داراییها فقط برای شرایط عادی تعریف نمیشود و شرکتهای بزرگی نظیر شرکت پالایش نفت تهران میبایست برای موفقیت پایدار، ارتقای جایگاه در کشور و جهان، افزایش انعطاف پذیری عملیاتی و تابآوری در شرایط بحرانی طرح و برنامه مدون داشته باشند. این موضوع در جهان به شدت رقابتی و متغیر عصر حاضر، حیاتی محسوب میشود. اهمیت موضوع با بررسی پیامدهای جنگ رمضان آشکارتر می شود. در این جنگ اگر چه بطور مستقیم خسارتی به پالایشگاه وارد نشده است اما حوادث رخ داده در محیط پیرامون شرکت نظیر پیامدهای حوادث مرتبط با خطوط لوله و مخازن در مجاورت پالایشگاه، مشکلات حضور و تداوم کار برای برخی از شرکتهای پیمانکاری، تامین کنندگان کالا و خدمات، نوسانات نرخ ارز و نگرانی از بروز حوادث مشابه در پالایشگاه مشکلاتی را به شرکت تحمیل نموده است.
در این ارتباط بر اساس سیستم مدیریت دارایی شناخت دارایهای حیاتی و برنامهریزی برای نگهداشت آنها در شرایط مختلف عملیاتی و وقوع حوادث غیرمنتظره ضروری است. سازمانها باید با بررسی حوادث و سناریوهای احتمالی در شرکت، منطقه و جهان ضمن تخصیص منابع، اجرای آموزشهای مورد نیاز، تدوین روشها و دستورالعملهای لازم و ایجاد یک ساختار تصمیمسازی چابک و انعطافپذیر خود را برای تاب آوری و پایداری در تولید، برتری در رقابتهای اقتصادی و ترسیم آیندههای بهتر آماده نمایند.
در دوره جنگ رمضان نقش بسیاری از مدیران، مسئولین و کارکنان شریف و زحمتکش شرکت در سطوح و ادارات مختلف برای تولید پایدار، صیانت از داراییها و تامین فراوردههای پالایشی مورد نیاز مردم مثال زدنی و قابل تحسین بوده است.
۶- در پایان اگر صحبت ناگفته ای باقی مانده است بفرمائید…
موفقیت تصادفی نیست. موفقیت پایدار در نتیجه حرکت آگاهانه، هوشمندانه، بیوقفه و سریع در راستای چشماندازی شایسته و اهدافی روشن در مسیری که به درستی طرحریزی شده است حاصل میشود. موفقیت نیازمند اتحاد، انسجام، همدلی و هماهنگی تمامی ذینفعان کلیدی به ویژه کارکنان در جهت رفع موانع، پرورش انگیزههای رشد و تلاش حداکثری است.
در عصر حاضر اینکه فرایندها و داراییهای بارز شرکت را بشناسیم و فرصتها و تهدیدهای ناشی از تغییرات فنآوری، اقلیم، اقتصاد، بازار، جمعیت، فرهنگ، سبک زندگی و تعاملات سیاسی را درک کنیم یک ضرورت است. در عمل بسیاری از ذینفعان به ویژه مشتریان و قانونگذاران در منطقه، کشور و گاهی در سراسر دنیا نیازها، انتظارات و الزامات فزایندهای تعریف میکنند که تنها در صورت تعامل موثر و مدیریت آنها، اهداف و برنامههای استراتژیک شرکتها به موقع محقق میشوند.
به بیانی دیگر عصر حاضر را میتوان عصر پایداری در میان ناپایداریها دانست. فرصتها و منابع مانند ستارههایی که تنها برای مدتی مشخصی در آسمان شرکتها روشن میشوند، آینده شرکتها را روشن میکنند همیشه ستارههای روشنی وجود دارند اگرچه همان ستارههای قبل نیستند و این وظیفه ماست که مترصد این ستارهها باشیم. در واقع باید با درک اولویتها در بستر زمان، بهترین برنامههای بهبود را برای زمان مشخصی انتخاب کنیم و با تخصیص بهینه منابع و پایش موثر اقدامات از روشنایی هر ستاره در زمان خودش حداکثر بهرهبرداری را داشته باشیم.
